Arşiv Aralık, 2013

Zamir Çeşitleri Nelerdir?

Dünya yüzündeki bütün diller, o dili konuşanlar sayesinde ayakta durur. Toplumun fertleri eğer dilini güzel konuşursa kültürünü de sonraki nesillere rahatça aktarabilir. Aksi halde bulunduğu zamanın dışına çıkamayan ve kültürünü sonraki nesillere aktaramayan güdük bir nesil ortaya çıkar. Türkçe de dünyanın sayılı dillerinden birisi olma özelliğini korumak için bizim özverili ve arzulu gayretlerimizle ayakta duracaktır. Bu önemli tespitimizden sonra konuya geçebiliriz.

ZAMİR (ADIL

1. Şahıs Zamirleri
2. Dönüşlülük zamiri
3. İşaret zamirleri
4. Belgisiz zamirler
5. Soru zamirleri
6. İlgi zamiri
7. İyelik zamiri

Yapı bakımından zamirler kaça ayrılır

Okullarımızda görev yapan Türkçe dersi öğretmenleri, öğrencilerinin ders çalışmamasından yakınmaktadır. Çoğu öğrencinin Türkçe dersini hafife aldığı ve ders olarak görmediği şeklinde serzenişler kulağımıza gelmektedir. Oysa Türkçe belki de en önemli derstir. Zira dilini güzel kullanamayan ve doğru konuşamayan birisinin diğer derslerde de başarı göstermesi beklenemez. Bu hatırlatmadan sonra konumuza geçelim.

YAPI BAKIMINDAN ZAMİRLER
1. Basit Zamirler
2. Birleşik Zamirler
3. Öbekleşmiş Zamirler
4. Ek Hâlindeki Zamirler

Zinzirleme İsim Tamlaması Hakkında Detaylı Bilgi

Dil bilgisi öğrencilerin korktuğu bir ders gibi görünmektedir. Oysa dil bilgisinin ne kadar zevkli olduğunu anlamak için biraz ön yargılarımızdan kurtulmamız yeterli olacaktır. Öncelikle dil bilgisi konusunun zor olduğu şeklindeki kafamızdaki algıyı çıkarıp atmamız gerekmektedir.  Bu husus hepimizin en önemli amaçlarından birisi olmalıdır. Şimdi konumuza geçebiliriz.

ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI

En azından üç isimden oluşan tamlamalara denir.

Dedemin dedesinin dedesi, Ayşe’nin kardeşinin okul çantası.

 NOT: Zincirleme tamlamayı oluşturan kelimelerden en az biri sıfat görevinde kullanılıyorsa böyle tamlamalara KARMA TAMLAMA denir.

 Karma tamlamalar, isim tamlamalarının tamlayanı ile tamlananı arasına bir sıfat girmesiyle oluşabildiği gibi, iki sıfat tamlamasının birleşmesiyle de oluşabilir.

 (Babamın eski ceketi)

(Güzel Türkiye’nin güzel çayı)

Basit isim neye denir?

Basit İsim:

Herhangi bir yapım eki almamış, kök hâlindeki isimlere denir. Çekim eki almış hâlde kullanılabilirler. Türemiş ve birleşik kelimeler yaparken bunlara yapım ekleri getirilir.
İnsan, kelebek, gölge, yaprak(lar), kağıt(ta), kuş(u), çiçek(ler), dağ(dan), bir(de), …

Basit isimlerimizin çoğu tek hecelidir, ama bütün basit isimler tek heceli zannedilmemeli.

Basit isimler, daha küçük ve anlamlı parçalara ayrılamazlar. Meselâ “kelebek kelimesini kel-ebek şeklinde ikiye ayırıp “kel” diye anlamlı bir kelime bulabiliriz gibi bir düşünce yanlıştır. Çünkü parça ile bütün arasında her zaman -az ya da çok-bir anlam ilgisi bulunmalıdır.

Topluluk ismi nedir?

Topluluk İsmi:  Yapıca tekil, ancak anlam bakımından çoğul olan; aynı türe dahil birden çok varlığı anlatan isimlerdir. Teklerden oluşan topluluğu, çokluğu bildiren kelimelere denir.

ordu, sürü, orman, sınıf, okul, millet…

Not: Topluluk isimleri de çokluk eki alabilir. Bu durumda aynı topluluktan birden fazla olduğu ifade edilmiş olur.Ordular, ormanlar, sürüler.

Çoğul isim nedir?

Birden fazla anlamına gelen Çoğul isim:

Yapısında, anlamında birden çok varlığı barındıran, çokluk eki almış isimlerdir. Cins isimlerinin çoğulu yapılır.

onlar, evler, fikirler, merkezler, dünyalar, kuşlar, böcekler, kelebekler, arılar…

 Not: Şekil yönüyle çoğul olmadığı, çokluk eki almadığı hâlde anlamca çoğul olan kelimeler vardır.

Seçmen, tercihini yarın ortaya koyacak.
Asker, sınırları bekliyor.
Genç yaşta saçı dökülmüş.

Bu cümlelerde seçmen, asker ve saç kelimeleri tekil oldukları hâlde anlamca çokluk bildirmektedirler. Bunlar, topluluk isimleri değildir.

 Not: Bazı durumlarda özel isimlere de çoğul eki getirilir:

1. Aile anlamı katar; -gil ekinin yerine kullanılır, yapım eki görevinde olduğu için ayrılmadan yazılır.

Yarın Ahmetlere gideceğiz.
İzmir’e, amcamlara/dedemlere/teyzemlere gideceğiz.  (burada özel isme getirilmemiş.)
Aliler bize gelecekler.

2. Benzerleri anlamı katar, kesme işaretiyle ayırarak yazılır:

Bu millet nice Fatih’ler, Kemal’ler yetiştirecektir.
Bu topraklarda ne Çaldıran’lar, ne Ridaniye’ler yaşandı.

3. Aynı ismi taşıyanları belirtir:

Sınıftaki Ali’ler ayağa kalksın.
Hüseyin’lerin hepsi buraya gelsin.

4. Abartma anlamı katar:Çalışmak için ta Almanya’lara gitti.

5. Topluluk, soy kavramı bildirir:Osmanlılar, Türkler, Yunanlar, Adanalılar, Konyalılar…

İsim Tamlaması nedir ve nasıl yapılır?

Dünya yüzündeki bütün diller, o dili konuşanlar sayesinde ayakta durur. Toplumun fertleri eğer dilini güzel konuşursa kültürünü de sonraki nesillere rahatça aktarabilir. Aksi halde bulunduğu zamanın dışına çıkamayan ve kültürünü sonraki nesillere aktaramayan güdük bir nesil ortaya çıkar. Türkçe de dünyanın sayılı dillerinden birisi olma özelliğini korumak için bizim özverili ve arzulu gayretlerimizle ayakta duracaktır. Bu önemli tespitimizden sonra konuya geçebiliriz.

İsim Tamlaması

İki veya daha fazla ismin, yeni bir anlam meydana getirecek şekilde birlikte kullanılmasıyla oluşan söz gruplarına isim tamlaması denir.  Ad takımı şeklinde de söylenebilir.

İsim tamlamalarında ilk isme tamlayan; ikinci isme tamlanan denir. Bu kural iki isimden oluşan tamlamalar için geçerlidir. İkiden fazla isimden oluşan tamlamalarda genellikle son isim tamlanan diğerleri tamlayan olur. Fakat bu kurala uymayanlar da vardır.

Bahçenin duvarı.     Bahçenin duvarının boyasının rengi.  Bizim okulun tahta kapısı

  Tamlayan     Tamlanan   Tamlayan     Tamlanan Tamlayan Tamlanan    

Türkçede ilgi hali -n ekinin kullanımı

Okullarımızda görev yapan Türkçe dersi öğretmenleri, öğrencilerinin ders çalışmamasından yakınmaktadır. Çoğu öğrencinin Türkçe dersini hafife aldığı ve ders olarak görmediği şeklinde serzenişler kulağımıza gelmektedir. Oysa Türkçe belki de en önemli derstir. Zira dilini güzel kullanamayan ve doğru konuşamayan birisinin diğer derslerde de başarı göstermesi beklenemez. Bu hatırlatmadan sonra konumuza geçelim.

İlgi Hâli (Tamlayan Hâli):“-(n)İn”, “-dEn” ekleriyle yapılır ya da yalın hâldedir.
Kitabın yaprağı yırtılmış. Ceket düğmesi
Öğrencilerden biri

İsmin vasıta hali -ile eki

Dil bilgisi öğrencilerin korktuğu bir ders gibi görünmektedir. Oysa dil bilgisinin ne kadar zevkli olduğunu anlamak için biraz ön yargılarımızdan kurtulmamız yeterli olacaktır. Öncelikle dil bilgisi konusunun zor olduğu şeklindeki kafamızdaki algıyı çıkarıp atmamız gerekmektedir.  Bu husus hepimizin en önemli amaçlarından birisi olmalıdır. Şimdi konumuza geçebiliriz.

Vasıta Hâli:“ile” edatı kullanılarak yapılır. “i” düşürülerek kullanılır. Bu hâldeki kelimeler cümlede zarf tümleci, edat tümleci ve yüklem olarak kullanılır.

Mor bulutlarla açık türbene çatsam da tavan. (edat tüml.)
İşi kolaylıkla başardı.
Ayağına gelen topa hızla vurdu.
Babasını sevinçle karşıladı.
O artık bizimledir.
Öğrencileriyle geziye gitmişti.
Arabasıyla evimize kadar getirdi.
İğneyle kuyu kazıyorsun.
Rüzgârın etkisiyle dallar sallandı.
Sonbaharın gelmesiyle soğuklar artmıştı.
Zilin sesiyle yarışma bitti.

Türkçe’de eşitlik hali-ce eki

Her dilin özel bir dil bilgisi yapısı vardır. Sondan eklemeli olan Türkçe’de de özel bir dil bilgisi temeli vardır. Hiç şüphesiz bu yapı içerisinde birbiriyle alakalı iç içe geçmiş konular vardır. Bu yüzden konuların beraber ele alınması gerektiğini hatırlatarak konu anlatımına geçelim.

Eşitlik Hâli:“-CE” ekiyle yapılır.Bu hâldeki kelimeler cümlede zarf tümleci ve yüklem olarak kullanılır.
Onun davranışları çok zaman delicedir.
Bu okulda yıllarca çalıştım dedi.
O gün sizi saatlerce bekledik.
Bu kararı sınıfça aldık.
Bugün milletçe sevinçliyiz.